Iritsi ginen Potosira azkenean... uf.... gaua nahiko moitua izan zan! autobusak supuestamente, berogailua zuela esaten zuten baño gezurra galanta.... hotza pasa genun de dio..... eta pa kolmo autobuseruak paradak itte zitun jendia hartzeko eta jendia altzata jun ber zun, ez baitzeon tokik...eta jende gaxuak, zeon karretera txarrrakin alde batea eta bestea zebiltzan. Amaia nahiko erreta zeon, bera zegoen pasillo aldeko exerlekun eta bultzaka zebiltzan. Hori guztia lotuta ez lo, ez deskantsau, ez ezer.
Paradan geundela, taxistak urreatzen zitzaizkigun eramango zigutela esanaz... kaka emanaz... ta halako baten bati baetz esan genion.
Iritsi ginen Plaza de armas-ea ( Peru eta Boliviako herri guztietako plaza zentralak izen hori zuten), eta bertan exeri ginen, lasai... baño ezin paken eon. Gizon bat etorri zitzaigun propaganda eginez... minerua zala, berak eramango zigula mina eder batea... patatin patatan... nei konbentzitu zian (egia esan ezta zalla nei konbentzitzia, erraz konbentzitzekua naiz eta) baño Amaiai ez. Eta hortxe batak bestiakin kontra inez in ibili ginan, eta azkenen joatea erabaki genuen. Gosaitan diskusiyua izan genun...
Deskargatu ginan genezkan aurreko egunetako kumuluak eta hortxe jun ginan indarberrituta Minara.
Potosi, Bolivian dagoen MINA gehien dituen herrria da. Bertan urak kriston kutxadura du (polvora pillabat erabiltze dituztelako irriyuen aldamentan...) eta jendeak ura botillakua eroste zun.
Propaganda egin zigun gizonana joan ginen eta rutara gu bakarrik ez gindoazen, beste 2 ingles, americano bat eta beste bi laguntzalekin. 2 inglesekin ez genun hitzeiten baña americano eta laguntzaleekin bai, erderaz baitzekiten. Lehenik txarla bat bota zigun, kontatuz minako asuntoa... ondoren bertara sartzeko kaskua bere argiakin, jantziak eta katiuskak eman zizkigun.(baño bazpane maskarillik ez... pañelua jartzeko ta lixto!kapullos). Dinamita eta pita erosi genitun, bertako mineruei oroigarri. Ondoren koka hostoak erosi genitun, ondo etorriko zitzaizkugalakon alturagatik, toki itsi batera joatean aldaketa haundia zelako. Hortako ere esplikazioa eman zigun, koka hostoak murtxikatu eta ahoan bolatxo bat eginez, bertan mantendu behar zela. (Argazkian ikus dezakezuen bezela)
"Fabrika" batean izan ginen, mineraletatik zilarra nola ateratzen zuten esplikatu eta erakutsi ziguten. Bertako langileek guk erositako koka hostoaen eske zebiltzan. Gure giak kriston aurpegiyakin grupoko bati poltsa kendu eta langileei eman zien poltsaka osoa. (orduan konturatu ginen zergatik erosi genituen koka hosto poltsak)
Mineta sartu ginen. Polboraren kiratx izugarria zegoen bertan, eta hori ebitatzeko berez maskarila batzuk eman beharko zizkiguten baino eskusatxo bat jarri eta horrekin soluzionau ziguten. Beraz gure zapiekin tapatu behar. ( eta geo hor ikusi genituen beste grupo baten danak maskarillakin...)
Minan barrena, gero eta barrurago geroz eta bero haundiago zegoen. Gure giak minan esplikazio batzuk ematen zebilen eta aldi berean korrika ibili behar genuen, zeren mineroak bere karro kargatuekin zetoztin eta beraien bidetik kendu behar genuen.
Bitxikerietako bat, langileak Minara sartzen ziren bakoitzean, Santuari koka hostoak bota edo zigarro bat piztu edo alkohol pixkat isuri behar zitzaion minan zorte ona izan dezaten.
Baita ere beraien minako lanaldia koka hostoa murtxikatu eta bola egindakon hasten zela zihoen. Eta murtxikatutako bolak zaporea galtzen zutenean amaitzen zen beraien lanaldia. Bitxia ezta?
Bisita amaitu ondoren Potosi herriari bueltatxoa ematea erabaki genuen eta aldi berean lo iteko tokiren bat bilatu. Bertako merkatu batean ibili ginen eta mate belarra aurkitu genuen. Izurgarrizko monoa sartu zitzaigun eta belarrak erosi eta matea aurkitzeari ekin genion. Hori ere bilatu genuen eta azkenik termoa falta zitzaigun. Jendeari galdezka ibili ginen eta segituan bilatu genuen. Dendan ura berotzeko tramankulu bat ere erosi eta konpleto geundenez, lo iteko toki baten bila hasi ginen. Ez ginen asko saiatu, Boliviako gida liburuan begiratu eta bat aukeratu genuen.
Instalatu bezain pronto matea preparatzen hasi ginen. Ze ona zegoen..... dena zoragarri joan zen gaua iritsi zen arte. Amaia tripetatik gaizki jarri zen, retortijoiak zituen. Orduak pasa ahala geroz eta okerrago zegoen. Ni oso arduraturik, ez nekien zer egin. Bere amari deika, seguruari deika, rezepziokoari laguntza eske... Azkenean bertako anbulatorio publikora joan ginen, taxi bat hartuta.
Anbulategia ez zen oso higienikoa, tratua ere ez zen bate ona izan. Amaiak mediku kontuaz ulertzen zuen eta berari ukitu baino lehen dena esterilizauta erakusteko esan zien, bai jiringilak baita eskularruak ere. Dena garbi ikusi arte ez zien utzi berari ukitzen.(txapo Amaia!).
URTARRILAK 26
Goizeko 5 etan atera ginen bertatik. Hostalera joan eta lo pixkat egin genuen. 10ak aldera gosaltzera jaitsi ginen. Betikoa zegoen; ditxososko te de koka (nazka hartu nion, hainbeste edaten genuen alturarentzako ona zelakoan...) eta tostadak mermelada eta mantekilarekin.
Eguna hostalean bertan pasa zuen Amaiak, nik bueltxoa egin nuen potositik zirrikituak miatzen. Hostalera bueltatu nintzenean nahiko ondo zegoen baino gaua iritsi ahala okertzen zihoan eta badaezpada maletak prepatzen hasi nintzen. Zeren seguruakin hizketan jardun nintzen eta La Paz-en omen zeon seguruak kubritze zigun Ambulategi pribatua (La paz-ea 8orduko bidaia genuen). Kejatu eta kejatu ibili ginen, harano ezin genuela joan ez baitzegoen autobusik urrengo egunerarte. Eta konturatu ginen Potosi-n ere bazegoela pribatu bat, komentatu geneun segurokoarekin eta hara joateko esan zigun.
Hura bai zela Anbulategia a toda regla!!Nik uste gaixoaldi guzia pasa ta dana egin zitzaiola.
Emakume bat goizero etortze zan garbitzea, trapu bat eskoban bilduta, fregona bat izango bazen bezela... eta azkenengo egunen esan genion ea etzeukaten euskadiko fregonan tankerakorik, eta berak etzuela ezagutzen zihoen. Parre pixkat egin genuen 3on artean... Potosi-ra etorri eta patentau ingo genula genion alkarri...
Aldamenean emakume bat zegoen ingresauta, edade dexentea zuen eta trankazon bat arrapatu zuenez, bertan zegoen hospitalizaturik. Bere alaba batekin egon nintzen hizketan, oso oso jatorra. Bere historiok kontatzen ibili zen. Eta halako batean bere aizpa etorri zen. Españiatik zetorrela zihoen, eta kriston mal de alturakin zegon gaixua... aizpa ere oso jatorra zen. Beraien etxera ere gonbidatu ziguten baño guk gure ruta jarraitu behar genuen eta agurtu egin behar ginen.
Bertan bi gau egin genituen, oso ondo atendituta.
zebra bidea
Manifestazioan batean, kokoa hostoak botatzen zituzten
beraiek pizturik su bati.
URTARRILAK 27
Gaurko eguna ere bertan pasa behar genuela esan ziguten, obserbaziyon. Eta analisi guzien emaitzak eman zizkiguten: salmonela zela zioten....
URTARRILAK 28
Hospitaletik irten eta Amaiak esan zuen gure ruta jarraitu behar genuela. Nik ordea, beste gau bat pasako genuela esaten nion berak deskatsa dezan... baño bueno azkenean berari kasu egin eta autobus zerbitzuak zeuden tokira jun eta tiketa hartu genuen Uyunira.
Kasualidadea, autobusak zeuden tokian feri bat zegoen. Geltoki aurrean zeuden postu batzuk soilik ikusi genituen, baño nahiko izan zen... nik enun belakon eosiko bertako arkume bat... bide erdian zeuden akatuta, oraindik larrutu gabe eta elbiz josita...
4h bidaia genuen aurretik...
Etxando pipas pasa ziren ordutak... Iritsi ginen eta lehenengo gauza hihostel en bat biltzea izan zen. Motxilakin zijoaztin tipo batzui segitu genien eta hi hostel bateraino eraman ziguten. Baina zoritxarrez dena beteta zegoen. Hostalekoak beste hostel batera bidali zituen tipoak eta hostalan izena entzun genuenez gu ere haruntz joan ginen.
WARA-WARA izena zuen hostalak eta tokia zuen. Atiko moduko logela batean instalatu eta kalera joan ginen, Uyuniko 4X4ko ruta hartu behar baitgenuan.
Quechua izeneko gia batekin hartu genuen urrengo eguneko 3 eguneko ruta. Negoziazio latza izan zan... Uyuniko Salina zeharkatu nahi genuen... eta berak zihoen ez zela tenporada onena hau egiteko baño ahal bazen egingo genuela zihoen.
Konpañia honekin hartu genuen ruta (http://quechuaconnection4wd.com/index.html)
